درجهء نخست ، آن است كه خدمت [ حق‌تعالى و طاعت و بندگى او ] را پاك و مهذب‌سازى تا جهالتى با آن آميخته نگردد ، و عادت [ نفسانى ] ، آن را سوق ندهد [ و جارى نسازد و موجب اعتياد به آن نگردد تا در نتيجه آن را فاسد سازد ؛ چرا كه عادات نفسانى ، مفاسد نكوهيده است ] ؛ و همت [ و عزم ] نزد آن نايستد . درجهء دوّم ، تهذيب حال است - [ مقصود از حال امورى مانند حزن و خوف و قبض و بسط است كه تنها به خاطر موهبت الهى بر دل وارد مىشود ] - بدين نحو كه حال ، به [ حكمى از احكام ] علم ميل نكند ، [ چرا كه حال ، مقتضى معرفت است و علم ، مقتضى عمل مىباشد ] ، و [ صاحب ] حال در برابر رسمى [ از رسوم علم ] خضوع و كرنش ننمايد - [ چرا كه رسم ، اثر است و صاحب حال ، طالب عين است . پس نبايد آثار و رسوم بر وى غلبه كند و دل به چيزى غير مطلوب خود بندد ] - و به هيچ حظ و بهره‌اى توجه نكند ، [ يعنى حال خود را چيزى به شمار نياورد و با شادمانى و سرور به آن ، خود را مشغول نسازد . ] درجهء سوّم ، تهذيب قصد [ و خالص ساختن نيت ] است ، به آنكه سالك قصد و نيت خود را از ذلت و پستى اكراه پاك سازد - [ زيرا اگر نيت از توقع پاداش و اميد به ثواب و ترس از كيفر ، پاك و خالص نشود ، بندگى سالك توأم با كراهت خواهد بود ، نه طوع و رغبت كامل ] - و قصد خود را از بيمارى سستى و كسالت نگاه دارد ، و نيت خود را بر نزاعها و كشمكشهاى علم يارى دهد . [ زيرا علم ، مقتضى آن است كه عبادت از روى ميل به پاداش و ترس از كيفر انجام گيرد ، چرا كه وعده و وعيد الهى مستلزم چنين چيزى است . درحالىكه تهذيب ، مقتضى تهى كردن قصد از رغبت به پاداش و رهبت از كيفر ، و تجريد نيت از بيم و اميد است . ] * * *